Ο Ναύαρχος ε.α. προειδοποιεί ότι μια ένταση στο Αιγαίο μπορεί να ξεφύγει από κάθε έλεγχο και ασκεί κριτική στην Αθήνα για την αποσπασματική εξωτερική πολιτική και τη μη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών εργαλείων απέναντι στην Άγκυρα.
Ο Ναύαρχος ε.α. προειδοποιεί για έναν δύσκολο Σεπτέμβριο, ασκεί κριτική στη διμερή διαχείριση των σχέσεων με την Τουρκία και ζητά πρόληψη, ευρωπαϊκή στρατηγική και διαφάνεια στους εξοπλισμούς
Για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, τις εξελίξεις στην Κύπρο, τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη σύγκρουση γύρω από το Ιράν μίλησε στον Ηχώ 99,8 ο Ναύαρχος ε.α. Στέλιος Φενέκος, αναλύοντας τους κινδύνους που δημιουργούνται για την Ελλάδα και επισημαίνοντας τα λάθη που, κατά την άποψή του, έχουν γίνει στην εξωτερική και αμυντική πολιτική της χώρας.
Ο κ. Φενέκος άσκησε ιδιαίτερα αιχμηρή κριτική στην επιλογή της Αθήνας να επικεντρωθεί στον διμερή διάλογο με την Τουρκία, αντί να αξιοποιήσει συστηματικά το θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Εγκαταλείψαμε τα ευρωπαϊκά εργαλεία»
Όπως ανέφερε, σε προηγούμενες περιόδους οι ελληνοτουρκικές διαφορές είχαν μεταφερθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με αποτέλεσμα να επιβληθούν κυρώσεις και περιορισμοί που είχαν πραγματικό οικονομικό και πολιτικό κόστος για την Άγκυρα.
Αντίθετα, υποστήριξε ότι σήμερα η Ελλάδα έχει απομακρυνθεί από αυτή τη στρατηγική και έχει εγκλωβιστεί σε μια διαδικασία διμερών συζητήσεων, όπου η Τουρκία διαθέτει μεγαλύτερη ισχύ και μπορεί να ασκεί συνεχώς πίεση.
«Η Ελλάδα από μόνη της δεν μπορεί να επιβάλει κυρώσεις στην Τουρκία. Το ισχυρό όπλο που διαθέτουμε είναι το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, αλλά δεν το αξιοποιούμε», επισήμανε.
Ο Ναύαρχος ε.α. αναφέρθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, τη δυνατότητα άσκησης βέτο, τη σύνδεση της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη συμμετοχή της σε ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά και αμυντικά εργαλεία.
Κατά τον ίδιο, η Ελλάδα δεν έχει εξαντλήσει τα περιθώρια που προσφέρουν το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο, ώστε να αναχαιτίσει τις μονομερείς τουρκικές διεκδικήσεις.
Η παρομοίωση με το «μπούλινγκ»
Ο κ. Φενέκος παρομοίασε τη σημερινή κατάσταση με περιστατικό εκφοβισμού στο σχολείο: όταν δεν παρεμβαίνουν ο διευθυντής και το κανονιστικό πλαίσιο, εκείνος που ασκεί το «μπούλινγκ» συνεχίζει ανεμπόδιστος.
Με τον ίδιο τρόπο, όπως είπε, η Τουρκία αξιοποιεί την απουσία ισχυρής διεθνούς και ευρωπαϊκής παρέμβασης, μεταφέροντας συνεχώς νέες αξιώσεις στο πεδίο.
Τόνισε, επίσης, ότι η επιθετική ρητορική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν μπορεί να θεωρείται αποκλειστικά μήνυμα εσωτερικής κατανάλωσης. Ακόμη και όταν απευθύνεται στο τουρκικό ακροατήριο, ενεργοποιεί κρατικούς και στρατιωτικούς μηχανισμούς και παράγει πραγματικές συνέπειες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Έφερε ως παραδείγματα τις παρεμβάσεις τουρκικών πλοίων και της τουρκικής ακτοφυλακής σε αλιευτικές δραστηριότητες, επιστημονικές έρευνες και στην πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων.
Θαλάσσια πάρκα, χωροταξικός σχεδιασμός και ηλεκτρική διασύνδεση
Ο Ναύαρχος ε.α. χαρακτήρισε κρίσιμα τρία ζητήματα που ενδέχεται να αυξήσουν τις εντάσεις το επόμενο διάστημα: τα θαλάσσια πάρκα, τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Όπως εξήγησε, η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα σε περιοχές όπου δεν υπάρχει οριοθετημένη Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Μέσω των θαλάσσιων πάρκων μπορεί να επιδιώξει την επιβολή περιορισμών σε έρευνες, αλιευτικές δραστηριότητες και έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Ο κ. Φενέκος εξέφρασε επιφυλάξεις για την επάρκεια της ελληνικής νομικής επιχειρηματολογίας, τονίζοντας ότι τα θαλάσσια πάρκα συνδέονται κυρίως με δικαιώματα που απορρέουν από την ΑΟΖ και όχι μόνο με την υφαλοκρηπίδα.
Προειδοποίησε ότι, εάν τουρκικά πολεμικά ή κρατικά πλοία εμφανιστούν στο πεδίο για να εμποδίσουν ελληνικές δραστηριότητες, η Αθήνα θα βρεθεί μπροστά στο δίλημμα είτε να αντιδράσει είτε να υποχωρήσει.
«Αν αυτές οι καταστάσεις δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα και με κατάλληλη προετοιμασία, υπάρχει κίνδυνος να στρατιωτικοποιηθούν. Και κάθε στρατιωτικοποίηση μιας έντασης αποτελεί δυνητική κρίση», ανέφερε.
«Δεν υπάρχει ελεγχόμενο θερμό επεισόδιο»
Ο Στέλιος Φενέκος απέρριψε τον όρο «ελεγχόμενο θερμό επεισόδιο», επισημαίνοντας ότι κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί πως μια στρατιωτική εμπλοκή δεν θα ξεφύγει από τον αρχικό σχεδιασμό.
Ένα ατύχημα, μια σύγκρουση πλοίων, η πτώση ενός αεροσκάφους ή η ύπαρξη θυμάτων μπορούν μέσα σε λίγα λεπτά να προκαλέσουν ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
«Η έννοια του ελέγχου είναι πολύ αισιόδοξη. Το ζητούμενο είναι να λειτουργούμε προληπτικά και με προβλεπτικότητα, ώστε να μην επιτρέπουμε να δημιουργούνται τέτοιες καταστάσεις», υπογράμμισε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, περιοχές αυξημένου ενδιαφέροντος είναι τα Δωδεκάνησα και το Καστελλόριζο, η περιοχή του βόρειου Αιγαίου, καθώς και η θαλάσσια ζώνη μεταξύ Σάμου, Χίου και Ικαρίας.
Η Κύπρος και η τουρκική στρατηγική τετελεσμένων
Για το Κυπριακό, ο κ. Φενέκος δήλωσε ότι δεν είναι αισιόδοξος, παρά τη συνέχιση των συνομιλιών υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Όπως υποστήριξε, η τουρκική πλευρά εξακολουθεί να επιμένει στη λογική των δύο οντοτήτων και δημιουργεί διαρκώς νέα τετελεσμένα στα Κατεχόμενα, ενισχύοντας τις υποδομές, την ενεργειακή και υδατική σύνδεση με την Τουρκία και τη συνολική εξάρτηση του κατεχόμενου τμήματος.
Κατά τον ίδιο, η Ελλάδα έχει κάνει ακόμη ένα σοβαρό λάθος: αναπτύσσει διμερείς και τριμερείς συνεργασίες στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς να τις εντάσσει σε μια σταθερή και ενιαία περιφερειακή στρατηγική.
Έφερε ως παράδειγμα τα σχήματα συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών, τα οποία, όπως είπε, δεν απέκτησαν μόνιμη γραμματεία, συνέχεια, εξελισσόμενη ατζέντα και οργανωμένη δομή.
Υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να οικοδομήσει ένα ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο συνεργασιών, υπό την ομπρέλα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με συμμετοχή χωρών όπως η Κύπρος, η Γαλλία, η Αίγυπτος και ενδεχομένως το Ισραήλ.
«Η εξωτερική μας πολιτική αναπτύσσεται αποσπασματικά και δεν δημιουργεί την ομπρέλα ισχύος που χρειαζόμαστε», ανέφερε.
Ουκρανία: «Αυτοκαταστροφική η παραχώρηση Patriot»
Αναφερόμενος στον πόλεμο στην Ουκρανία, ο Ναύαρχος ε.α. εκτίμησε ότι οι δυνατότητες των ευρωπαϊκών χωρών να συνεχίσουν να παρέχουν χρήματα και οπλικά συστήματα έχουν αρχίσει να εξαντλούνται.
Υποστήριξε ότι μια ενδεχόμενη παραχώρηση ελληνικών συστημάτων Patriot στην Ουκρανία, χωρίς προηγουμένως να έχει διασφαλιστεί η αμυντική επάρκεια της χώρας, θα ήταν «αυτοκαταστροφική».
Κατά την εκτίμησή του, η Ευρώπη θα γίνει σταδιακά πιο επιφυλακτική απέναντι στη συνεχή χρηματοδότηση του πολέμου, ιδιαίτερα εάν κληθεί να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος του κόστους που μέχρι σήμερα κάλυπταν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο κ. Φενέκος τόνισε ότι η Ουκρανία βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο και ότι πρέπει να εξεταστεί σοβαρά μια διαπραγματευτική διέξοδος, πριν η Ρωσία επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί πιθανές αλλαγές στη στάση των ΗΠΑ και να διευρύνει τις αξιώσεις της.
Διευκρίνισε ότι δεν δικαιολογεί τη ρωσική στάση, αλλά περιγράφει έναν υπαρκτό στρατηγικό κίνδυνο.
Ιράν: Δύσκολη η προοπτική αποκλιμάκωσης
Για τη σύγκρουση με το Ιράν, ο κ. Φενέκος εμφανίστηκε απαισιόδοξος ως προς τη δυνατότητα άμεσης αποκλιμάκωσης.
Ως βασικούς παράγοντες που εμποδίζουν μια συμφωνία ανέφερε τους Φρουρούς της Επανάστασης και την ηγεσία τους, οι οποίοι υπονομεύουν προσπάθειες διαπραγμάτευσης, αλλά και το Ισραήλ, το οποίο συνεχίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή.
Κατά τον ίδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να περιορίσουν την απειλητική ρητορική, να αξιοποιήσουν περισσότερο τα οικονομικά και διπλωματικά εργαλεία και να επιδιώξουν μια ουσιαστική διαπραγμάτευση με την Τεχεράνη.
Διαφορετικά, όπως προειδοποίησε, η ένταση θα συνεχιστεί και κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ενώ οι χώρες της περιοχής θα αναζητήσουν νέες συμμαχίες για να περιορίσουν την εξάρτησή τους από την Ουάσιγκτον και να προστατευθούν από τις συνέπειες μιας γενικευμένης σύγκρουσης.
Κριτική στην απόλυτη πρόσδεση στο Ισραήλ
Ο Στέλιος Φενέκος αναγνώρισε τη σημασία της συνεργασίας Ελλάδας και Ισραήλ, ξεκαθάρισε όμως ότι αυτή η συμμαχία δεν μπορεί να θεωρείται λύση για όλες τις ελληνοτουρκικές διαφορές.
«Δεν μπορούμε να περιμένουμε ότι το Ισραήλ θα εμπλακεί στα θαλάσσια πάρκα, στα κυριαρχικά δικαιώματα ή σε κάθε καθημερινή διαφορά μας με την Τουρκία», ανέφερε.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η υπερβολική εξάρτηση της Ελλάδας από ισραηλινά αμυντικά συστήματα ενδέχεται να δημιουργήσει προβλήματα στο μέλλον. Όπως εξήγησε, η χώρα πρέπει να διαθέτει εναλλακτικές πηγές εξοπλισμών, ώστε να μην εξαρτάται από έναν μόνο προμηθευτή ή σύμμαχο.
Εξοπλισμοί: Αναγκαίοι, αλλά με διαφάνεια
Αναφερόμενος στην «Ασπίδα του Αχιλλέα», στις νέες φρεγάτες και στα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα, ο κ. Φενέκος αναγνώρισε ότι η Ελλάδα χρειαζόταν ενίσχυση της αμυντικής της ικανότητας.
Διαφώνησε, ωστόσο, με την υπερβολική πολιτική ρητορική ότι ένα αμυντικό σύστημα μπορεί να καλύψει όλες τις ανάγκες της χώρας.
Όπως είπε, ακόμη και τα πλέον σύγχρονα συστήματα αεράμυνας δεν προσφέρουν απόλυτη προστασία, ενώ το ιδιαίτερο γεωγραφικό ανάγλυφο της Ελλάδας και η έκταση του Αιγαίου δημιουργούν πρόσθετες απαιτήσεις.
Προειδοποίησε, επίσης, ότι το αρχικό κόστος δεν περιλαμβάνει πάντα το σύνολο των μελλοντικών αναγκών για πυρομαχικά, αναχορηγίες και πρόσθετες συστοιχίες, με αποτέλεσμα ο τελικός λογαριασμός να μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.
«Χρειαζόμαστε εξοπλισμούς, αλλά απαιτείται μεγαλύτερη διαφάνεια, αποφυγή υπερβολών και διαφοροποίηση των συστημάτων και των προμηθευτών», τόνισε.
Συνοψίζοντας, ο Στέλιος Φενέκος υποστήριξε ότι το βασικό λάθος της Ελλάδας είναι η αποσπασματική αντιμετώπιση των εξελίξεων: διμερείς συζητήσεις χωρίς πλήρη αξιοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συνεργασίες χωρίς μόνιμες περιφερειακές δομές, εξοπλισμοί χωρίς επαρκή διαφάνεια και αντιδράσεις αφού έχει ήδη δημιουργηθεί η κρίση.
Η χώρα, όπως κατέληξε, χρειάζεται συνεκτική εθνική στρατηγική, πρόληψη, προβλεπτικότητα και διαρκή αξιοποίηση του διεθνούς και ευρωπαϊκού πλαισίου, πριν οι εντάσεις μεταφερθούν από τη ρητορική στο πεδίο.
