Δέσποινα Κουτσούμπα: «Η κυβέρνηση μετατρέπει την πολιτιστική κληρονομιά σε εμπόρευμα»

Η αρχαιολόγος και πρόεδρος του Ενιαίου Συλλόγου Υπαλλήλων ΥΠΠΟ Αττικής, Στερεάς και Νήσων μιλά για το νομοσχέδιο που ψηφίζεται σήμερα στη Βουλή, τη νέα ανώνυμη εταιρεία διαχείρισης, την αύξηση των εισιτηρίων και τη δραματική υποστελέχωση των αρχαιολογικών υπηρεσιών

Την έντονη αντίθεσή της στο νομοσχέδιο για την ίδρυση της ανώνυμης εταιρείας «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.» εξέφρασε, μιλώντας στον Ηχώ 99.8, η αρχαιολόγος Δέσποινα Κουτσούμπα, πρόεδρος του Ενιαίου Συλλόγου Υπαλλήλων του Υπουργείου Πολιτισμού Αττικής, Στερεάς και Νήσων.

Το νομοσχέδιο εισήχθη, όπως κατήγγειλε, με διαδικασίες εξπρές και ψηφίζεται σήμερα στη Βουλή από την κυβερνητική πλειοψηφία. Σύμφωνα με την ίδια, ανοίγει τον δρόμο για την περαιτέρω εμπορευματοποίηση μνημείων και μουσείων παγκόσμιας εμβέλειας, όπως η Ακρόπολη, η Κνωσός και το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

«Μια ανώνυμη εταιρεία με καθαρά εμπορικό προσανατολισμό»

Η κ. Κουτσούμπα υποστήριξε ότι, παρά το γεγονός πως η νέα εταιρεία θα ανήκει στο Δημόσιο, θα λειτουργεί με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια και με βασικό γνώμονα την αύξηση των εσόδων.

Όπως ανέφερε, η εταιρεία θα αναλάβει τη διαχείριση εσόδων, πωλητηρίων, αναψυκτηρίων, εισιτηρίων και της εμπορικής εικόνας των μνημείων, καθώς και την προβολή τους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

«Η εταιρεία του πολιτισμού έχει μόνο εμπορικό σκοπό. Το βασικό της κριτήριο θα είναι πόσα περισσότερα χρήματα θα εισπράττει και όχι εάν οι αρχαιολογικοί χώροι είναι προσιτοί στην κοινωνία», επισήμανε.

Η αρχαιολόγος εξέφρασε ακόμη προβληματισμό για τη συνταγματικότητα της ρύθμισης, υπενθυμίζοντας ότι, σύμφωνα με το Σύνταγμα, την ευθύνη προστασίας και διαχείρισης των μνημείων έχει το κράτος.

Τι προβλέπεται για τα έσοδα των μνημείων

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον τρόπο διαχείρισης των εσόδων από τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία. Όπως εξήγησε, τα έσοδα θα αποδίδονται τυπικά στον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων, τον ΟΔΑΠ, ωστόσο η νέα εταιρεία θα μπορεί να εισπράττει από αυτά το λειτουργικό και το διαχειριστικό της κόστος.

Σύμφωνα με την κ. Κουτσούμπα, το νομοσχέδιο δεν καθορίζει συγκεκριμένο ανώτατο όριο για το ποσό που θα μπορεί να παρακρατεί η εταιρεία.

«Γιατί δεν προβλέπεται ένα πλαφόν; Γιατί δεν αναφέρεται, για παράδειγμα, ότι η εταιρεία μπορεί να λαμβάνει έως το 20% των εσόδων; Ακόμη και η έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου χαρακτηρίζει απροσδιόριστο το λειτουργικό και το διαχειριστικό κόστος», σημείωσε.

Η ίδια υπενθύμισε την περίπτωση του παλαιότερου Οργανισμού Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού, υποστηρίζοντας ότι έκλεισε το 2010 αφήνοντας σημαντικές οικονομικές εκκρεμότητες. Η ουσιώδης διαφορά, όπως είπε, είναι ότι ο προηγούμενος οργανισμός δεν διαχειριζόταν τα έσοδα των εισιτηρίων, ενώ η νέα εταιρεία θα έχει πρόσβαση σε αυτά και προβλέπεται να λειτουργεί για 50 χρόνια, με δυνατότητα παράτασης.

Αυξήσεις εισιτηρίων και αποκλεισμός των πολιτών

Η πρόεδρος του Συλλόγου στάθηκε ιδιαίτερα στην αύξηση των εισιτηρίων και στην κατάργηση ευνοϊκότερων ρυθμίσεων, όπως το μειωμένο χειμερινό εισιτήριο και τα ενιαία εισιτήρια πολλαπλών επισκέψεων.

Έφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την Ακρόπολη, σημειώνοντας ότι το εισιτήριο έχει φτάσει στα 30 ευρώ, χωρίς τη χειμερινή έκπτωση που επέτρεπε στους επισκέπτες να εισέρχονται με χαμηλότερο αντίτιμο.

«Για δύο ανθρώπους απαιτούνται πλέον 60 ευρώ. Με τους σημερινούς μισθούς, πολλοί Έλληνες δεν μπορούν να επισκεφθούν την Ακρόπολη», ανέφερε.

Παράλληλα, υπενθύμισε ότι στο παρελθόν ένα ενιαίο εισιτήριο έδινε τη δυνατότητα επίσκεψης, για διάστημα πέντε ημερών, σε πολλούς αρχαιολογικούς χώρους του ιστορικού κέντρου της Αθήνας. Σήμερα, όπως είπε, για τους ίδιους χώρους απαιτείται πολλαπλάσιο συνολικό ποσό.

Η κ. Κουτσούμπα πρότεινε λύσεις όπως η επαναφορά του ενιαίου εισιτηρίου, η καθιέρωση μειωμένων χειμερινών τιμών και η έκδοση κάρτας κατοίκου, ώστε οι πολίτες να μπορούν να επισκέπτονται τα μνημεία της περιοχής τους χωρίς να καταβάλλουν κάθε φορά ολόκληρο το αντίτιμο.

«Οι υποδομές πληρώνονται από το κράτος, τα κερδοφόρα τμήματα παραδίδονται αλλού»

Σύμφωνα με την ίδια, το σχέδιο που ακολουθείται οδηγεί σε άμεση ή έμμεση ιδιωτικοποίηση επιμέρους λειτουργιών των αρχαιολογικών χώρων.

«Το κράτος και οι φορολογούμενοι χρηματοδοτούν τις υποδομές, τη συντήρηση και την αποκατάσταση. Στη συνέχεια, τα κερδοφόρα τμήματα, όπως τα εισιτήρια, τα πωλητήρια, τα αναψυκτήρια ή άλλες υπηρεσίες, δίνονται προς εκμετάλλευση», υποστήριξε.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, ένας ιδιώτης δεν θα αναλάβει εύκολα το κόστος αναστήλωσης της Ακρόπολης ή την εγκατάσταση και συντήρηση ενός σύνθετου συστήματος προστασίας σε ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους. Θα ενδιαφερθεί, όμως, για τη διαχείριση μιας ήδη ολοκληρωμένης και κερδοφόρας υποδομής.

Οι ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι

Η αρχαιολόγος αναφέρθηκε και στο τμήμα του νομοσχεδίου που αφορά την ενάλια πολιτιστική κληρονομιά. Υπενθύμισε το έργο της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων για το άνοιγμα αρχαίων ναυαγίων στο καταδυτικό κοινό και την εγκατάσταση υποβρύχιων καμερών για την αδιάλειπτη προστασία τους.

Όπως τόνισε, πρόκειται για μια καινοτόμα υποδομή που αναπτύχθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία σε συνεργασία με επιστημονικούς φορείς και απαιτεί εξειδικευμένο προσωπικό και συνεχή συντήρηση.

Εξέφρασε, ωστόσο, την ανησυχία ότι η δημιουργία νέου φορέα, αντί της ουσιαστικής ενίσχυσης της υφιστάμενης Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, ενδέχεται να οδηγήσει στην παραχώρηση της διαχείρισης επισκέψιμων ενάλιων χώρων σε ιδιώτες.

Δραματική υποστελέχωση στο Λασίθι

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην κατάσταση των αρχαιολογικών υπηρεσιών του Λασιθίου. Η κ. Κουτσούμπα υποστήριξε ότι η αρμόδια Εφορεία διαθέτει μόλις δύο αρχαιολόγους, οι οποίοι καλούνται να καλύψουν μια περιοχή με μεγάλο αριθμό μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και ανασκαφικών εκκρεμοτήτων.

«Πώς μπορούν δύο αρχαιολόγοι να μοιραστούν σε ολόκληρο τον νομό και ταυτόχρονα να ολοκληρώσουν τις ανασκαφές;» διερωτήθηκε.

Παράλληλα, τόνισε ότι οι εργατοτεχνίτες, χωρίς τους οποίους δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν ανασκαφές και επείγουσες εργασίες συντήρησης, μειώνονται συνεχώς εξαιτίας συνταξιοδοτήσεων, χωρίς να αναπληρώνονται.

Ως παράδειγμα έφερε μια πιθανή κατάρρευση τμήματος μνημείου στη Ζάκρο ύστερα από έντονη κακοκαιρία. Χωρίς μόνιμο και εξειδικευμένο προσωπικό, ακόμη και μια μικρή επέμβαση άμεσης προστασίας καθίσταται δύσκολη.

«Πρέπει να καταρρεύσει κάτι για να χρηματοδοτηθεί»

Η κ. Κουτσούμπα άσκησε κριτική και στον τρόπο χρηματοδότησης των εργασιών συντήρησης. Όπως είπε, για μικρές και άμεσες παρεμβάσεις συχνά δεν υπάρχουν διαθέσιμα κονδύλια, με αποτέλεσμα να αναζητούνται χρηματοδοτήσεις από μεγάλα προγράμματα, όπως το ΕΣΠΑ ή το Ταμείο Ανάκαμψης.

«Δεν μπορείς να επισκευάσεις εγκαίρως έναν τοίχο. Πρέπει σχεδόν να καταρρεύσει ολόκληρος, ώστε να δημιουργηθεί ένα μεγάλο έργο εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ και να ενταχθεί σε κάποιο πρόγραμμα», ανέφερε.

Σημείωσε ότι η κατασκευή μιας νέας υποδομής χωρίς σταθερή πρόβλεψη για τη συντήρησή της μειώνει δραματικά τον χρόνο ζωής της και οδηγεί τελικά σε πολλαπλάσιο κόστος.

Αβέβαιο το αίτημα της Ιεράπετρας για νέα Αρχαιολογική Συλλογή

Σε ερώτηση για το διαχρονικό αίτημα της Ιεράπετρας να αποκτήσει νέα Αρχαιολογική Συλλογή και να επιστρέψουν στον τόπο σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα που σήμερα βρίσκονται σε άλλα μουσεία, η κ. Κουτσούμπα εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτική.

Εκτίμησε ότι ένα τέτοιο έργο δύσκολα θα προχωρήσει υπό τις σημερινές συνθήκες, εκτός εάν εξασφαλιστεί ειδική χρηματοδότηση μέσω ΕΣΠΑ ή Ταμείου Ανάκαμψης.

«Κινδυνεύει να ευτελιστεί ένα παγκόσμιο συμβολικό κεφάλαιο»

Κλείνοντας, η Δέσποινα Κουτσούμπα υπογράμμισε ότι η ελληνική πολιτιστική κληρονομιά δεν αποτελεί μόνο πηγή εσόδων, αλλά ένα παγκόσμιο συμβολικό κεφάλαιο, το οποίο οικοδομήθηκε επί αιώνες και είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη διεθνή εικόνα της χώρας.

«Ο Παρθενώνας είναι γνωστότερος διεθνώς ακόμη και από τον πρωθυπουργό ή την πρωτεύουσα της χώρας. Αυτό το κεφάλαιο χρειάστηκε αιώνες για να δημιουργηθεί, αλλά μπορεί να απαξιωθεί μέσα σε μία δεκαετία», προειδοποίησε.

Όπως τόνισε, η προστασία και η ανάδειξη των μνημείων πρέπει να υπηρετούν τη γνώση, την κοινωνική πρόσβαση και τη διατήρηση της αυθεντικότητάς τους και όχι αποκλειστικά την οικονομική τους απόδοση.

«Η πολιτιστική κληρονομιά δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν εμπόρευμα. Ανήκει στην κοινωνία και στις επόμενες γενιές», ήταν το βασικό μήνυμα της παρέμβασής της στον Ηχώ 99.8.