Κατερίνα Σπυριδάκη: Ερώτηση στη Βουλή για τις καθυστερήσεις στις αρχαιολογικές αδειοδοτήσεις

Eρώτηση Κ. Σπυριδάκη για τις καθυστερήσεις στις αρχαιολογικές αδειοδοτήσεις και η ανάγκη συνολικής μεταρρύθμισης του πλαισίου λειτουργίας των Αρχαιολογικών Υπηρεσιών

Ερώτηση προς τον Υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και την Υπουργό Πολιτισμού κατέθεσε η Βουλευτής Λασιθίου και Τομεάρχης Τουρισμού του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνα Σπυριδάκη, αναδεικνύοντας τις παρατεταμένες καθυστερήσεις στις αρχαιολογικές αδειοδοτήσεις, τη διοικητική αβεβαιότητα που αντιμετωπίζουν καθημερινά πολίτες και μηχανικοί, αλλά και την ανάγκη μιας συνολικής μεταρρύθμισης του πλαισίου λειτουργίας των Αρχαιολογικών Υπηρεσιών. Την εν λόγω κοινοβουλευτική πρωτοβουλία συνυπογράφουν η Νάγια Γρηγοράκου, Βουλευτής Λακωνίας και Τομεάρχης Πολιτισμού, και ο Απόστολος Πάνας, Βουλευτής Χαλκιδικής και Τομεάρχης Ψηφιακής Διακυβέρνησης.

Η Ερώτηση βασίζεται στις τεκμηριωμένες παρεμβάσεις του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας – Τμήματος Ανατολικής Κρήτης (ΤΕΕ/ΤΑΚ), το οποίο έχει αναδείξει επανειλημμένα τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αρχαιολογικές υπηρεσίες, ιδιαίτερα στην Ανατολική Κρήτη, αλλά και συνολικά στη χώρα.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην Ερώτηση: «Η προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς αποτελεί αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση της Πολιτείας και θεμελιώδη συνταγματική επιταγή. Η προστασία αυτή, όμως, δεν μπορεί να ταυτίζεται με ένα διοικητικό σύστημα το οποίο δημιουργεί πολυετείς καθυστερήσεις, αβεβαιότητα δικαίου, διαφορετικές ερμηνείες της νομοθεσίας και σημαντικά εμπόδια στην εξυπηρέτηση των πολιτών, των μηχανικών, των μικρών ιδιοκτητών αλλά και των παραγωγικών επενδύσεων».

Στην Ερώτηση επισημαίνεται ότι το ΤΕΕ/ΤΑΚ, κατά τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε με την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού στις 28 Μαΐου 2026, παρουσίασε αναλυτικά το εύρος των δυσλειτουργιών που επηρεάζουν την έκδοση οικοδομικών αδειών, την υλοποίηση τεχνικών έργων και συνολικά την αναπτυξιακή προοπτική της Ανατολικής Κρήτης.

Οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ υπογραμμίζουν ότι το γεγονός πως ένας κορυφαίος θεσμικός επιστημονικός φορέας της χώρας αναγκάζεται να επανέρχεται διαρκώς στα ίδια ζητήματα αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένες δυσλειτουργίες, αλλά για ένα βαθιά δομικό πρόβλημα της δημόσιας διοίκησης, το οποίο απαιτεί συνολική αντιμετώπιση.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μεγάλες καθυστερήσεις που καταγράφονται στις αρχαιολογικές εγκρίσεις.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Οι μεγάλες καθυστερήσεις στις αρχαιολογικές εγκρίσεις αποτελούν πλέον έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες επιβράδυνσης της οικοδομικής δραστηριότητας και των επενδύσεων. Η εξέταση των φακέλων πραγματοποιείται συχνά χωρίς σαφείς και δεσμευτικές προθεσμίες, με αποτέλεσμα μηχανικοί, ιδιοκτήτες και επενδυτές να αδυνατούν να γνωρίζουν πότε θα ολοκληρωθεί η διαδικασία, δημιουργώντας συνθήκες έντονης διοικητικής ανασφάλειας».

Η Ερώτηση ξεκαθαρίζει ότι το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργηθούν διαδικασίες δύο ταχυτήτων, αλλά να οικοδομηθεί ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό σύστημα που θα εξυπηρετεί ισότιμα όλους τους πολίτες.

Συγκεκριμένα επισημαίνεται: «Το ζητούμενο δεν είναι η δημιουργία διαδικασιών διαφορετικής ταχύτητας για διαφορετικές κατηγορίες αιτήσεων, αλλά η οικοδόμηση ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού συστήματος που θα εξυπηρετεί ισότιμα όλους τους πολίτες. Ένα σύστημα με σαφές θεσμικό πλαίσιο, πλήρη ψηφιοποίηση, επαρκή στελέχωση και συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, ώστε κάθε αίτηση – από έναν μικρό ιδιοκτήτη που επιθυμεί να αξιοποιήσει την περιουσία του έως μία μεγαλύτερη επένδυση – να εξετάζεται με τους ίδιους κανόνες, την ίδια διαφάνεια και την ίδια ταχύτητα».

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ασάφεια που εξακολουθεί να επικρατεί ως προς τα όρια αρμοδιοτήτων μεταξύ των Υπηρεσιών Δόμησης και των Αρχαιολογικών Υπηρεσιών.

Όπως αναφέρουν οι Βουλευτές: «Η απουσία ενιαίας ερμηνείας του θεσμικού πλαισίου οδηγεί σε διαφορετικές πρακτικές από υπηρεσία σε υπηρεσία, σε αντικρουόμενες οδηγίες προς τους μηχανικούς και σε επαναλαμβανόμενες απαιτήσεις για συμπληρωματικά στοιχεία, γεγονός που επιμηκύνει ακόμη περισσότερο τους χρόνους αδειοδότησης».

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι σήμερα δεν υπάρχει ουσιαστική δυνατότητα ηλεκτρονικής παρακολούθησης της πορείας ενός φακέλου.

Όπως αναφέρεται στην Ερώτηση: «Ο πολίτης και ο μηχανικός αδυνατούν να γνωρίζουν σε ποιο στάδιο βρίσκεται η υπόθεσή τους, ποια υπηρεσία την επεξεργάζεται, ποιες εκκρεμότητες υπάρχουν και ποιο είναι το αναμενόμενο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης. Η έλλειψη διαφάνειας αυτή δημιουργεί εύλογη ανασφάλεια και δυσχεραίνει σημαντικά τον προγραμματισμό κάθε τεχνικού έργου».

Σημαντικό μέρος της Ερώτησης αφορά και την υποστελέχωση των αρχαιολογικών υπηρεσιών, η οποία, όπως επισημαίνεται, αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες συσσώρευσης εκκρεμοτήτων και υπερβολικών χρόνων αναμονής για τους πολίτες και τους επαγγελματίες.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται επίσης στο Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο, το οποίο παρουσιάζεται ως ένα ιδιαίτερα σημαντικό εργαλείο για τον προληπτικό έλεγχο των αρχαιολογικών δεσμεύσεων.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Ιδιαίτερη σημασία αποκτά το γεγονός ότι κατά τη συνάντηση παρουσιάστηκε το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο ως ένα σύγχρονο πληροφοριακό σύστημα, μέσω του οποίου μηχανικοί, πολίτες και υπηρεσίες μπορούν να αποκτούν πρόσβαση σε κρίσιμες πληροφορίες σχετικά με αρχαιολογικούς περιορισμούς, χαρακτηρισμούς και ζώνες προστασίας ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού μιας μελέτης».

Ωστόσο, όπως υπογραμμίζεται στην ίδια την Ερώτηση, η λειτουργία του Αρχαιολογικού Κτηματολογίου από μόνη της δεν αρκεί για να επιλύσει τα συσσωρευμένα προβλήματα.

Χαρακτηριστικά επισημαίνεται: «Η ύπαρξη ψηφιακής πληροφόρησης δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανάγκη για επαρκώς στελεχωμένες υπηρεσίες, σαφείς αρμοδιότητες, υποχρεωτικές προθεσμίες και αποτελεσματικό συντονισμό μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων».

Οι Βουλευτές αναδεικνύουν ακόμη την ανάγκη ολοκλήρωσης της διαλειτουργικότητας μεταξύ του συστήματος e-Άδειες και των πληροφοριακών συστημάτων των αρχαιολογικών υπηρεσιών, καθώς και τη δημιουργία ολοκληρωμένου ηλεκτρονικού συστήματος παρακολούθησης των αιτήσεων, ώστε να ενισχυθεί η διαφάνεια, να μειωθεί η γραφειοκρατία και να επιταχυνθεί ουσιαστικά η διαδικασία αδειοδότησης.

Παράλληλα, η Ερώτηση ζητά την επικαιροποίηση της εγκυκλίου που καθορίζει τα όρια αρμοδιοτήτων μεταξύ ΥΔΟΜ και Αρχαιολογικών Υπηρεσιών, τη θέσπιση δεσμευτικών ερμηνευτικών οδηγιών, τη θεσμική συμμετοχή εκπροσώπων του ΤΕΕ στα Τοπικά Αρχαιολογικά Συμβούλια, αλλά και την επίλυση των εκκρεμοτήτων που αφορούν τις περιοχές Β΄ Ζώνης του αρχαιολογικού νόμου, όπου εξακολουθεί να επικρατεί σημαντική ασάφεια ως προς τους όρους δόμησης και τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης.

Οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ καταλήγουν ότι: «Απαιτείται μία συνολική μεταρρύθμιση του πλαισίου λειτουργίας των αρχαιολογικών αδειοδοτήσεων, η οποία θα διασφαλίζει ταυτόχρονα την αποτελεσματική προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, την ασφάλεια δικαίου, τη διαφάνεια, την ταχεία εξυπηρέτηση των πολιτών και τη στήριξη της υγιούς αναπτυξιακής δραστηριότητας».

Με την εν λόγω Ερώτηση, οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ καλούν τα συναρμόδια Υπουργεία να απαντήσουν σε έντεκα κρίσιμα ερωτήματα:

1. Ποιος είναι σήμερα ο μέσος χρόνος ολοκλήρωσης των αρχαιολογικών εγκρίσεων στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Λασιθίου, καθώς και στις υπόλοιπες Εφορείες Αρχαιοτήτων της Κρήτης και της χώρας; Παρακαλείσθε να καταθέσετε συγκριτικά στοιχεία ανά υπηρεσία σχετικά με τους μέσους χρόνους διεκπεραίωσης των υποθέσεων.
2. Πόσες αιτήσεις και φάκελοι εκκρεμούν σήμερα προς εξέταση στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Λασιθίου, στις λοιπές Εφορείες Αρχαιοτήτων της Κρήτης και στο σύνολο των Εφορειών Αρχαιοτήτων της χώρας; Παρακαλείσθε να καταθέσετε αναλυτικά στοιχεία ανά υπηρεσία, καθώς και το ποσοστό των εκκρεμών υποθέσεων που υπερβαίνουν τους έξι (6) και τους δώδεκα (12) μήνες.
3. Προτίθεται το Υπουργείο να θεσπίσει υποχρεωτικές και δεσμευτικές προθεσμίες εξέτασης των αιτήσεων από τις αρχαιολογικές υπηρεσίες;
4. Ποιες συγκεκριμένες ενέργειες προγραμματίζονται για την ενίσχυση των Εφορειών Αρχαιοτήτων με το αναγκαίο επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό;
5. Πότε θα ολοκληρωθεί η πλήρης διαλειτουργικότητα μεταξύ του συστήματος e-Άδειες και των πληροφοριακών συστημάτων των αρχαιολογικών υπηρεσιών;
6. Προτίθεται το Υπουργείο να δημιουργήσει ηλεκτρονικό σύστημα παρακολούθησης της πορείας κάθε φακέλου, ώστε πολίτες και μηχανικοί να ενημερώνονται σε πραγματικό χρόνο για την εξέλιξη της υπόθεσής τους;
7. Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η πλήρης ανάπτυξη και επικαιροποίηση του Αρχαιολογικού Κτηματολογίου και ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσής του για το σύνολο της χώρας;
8. Προτίθεται το Υπουργείο να εκδώσει νέα δεσμευτική ερμηνευτική εγκύκλιο ή να προχωρήσει σε νομοθετική ρύθμιση για τη σαφή οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ των ΥΔΟΜ και των αρχαιολογικών υπηρεσιών;
9. Ποια είναι η θέση του Υπουργείου σχετικά με το αίτημα του ΤΕΕ για θεσμική συμμετοχή εκπροσώπων του στα Τοπικά Αρχαιολογικά Συμβούλια;
10. Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η ενεργοποίηση των προβλεπόμενων επιτροπών για τις περιοχές Β΄ Ζώνης του αρχαιολογικού νόμου και πότε προβλέπεται η έκδοση των απαιτούμενων υπουργικών αποφάσεων για τον καθορισμό όρων δόμησης και επιτρεπόμενων χρήσεων γης;
11. Ποιες από τις προτάσεις που κατατέθηκαν από το ΤΕΕ/ΤΑΚ κατά τη συνάντηση της 28ης Μαΐου 2026 έγιναν αποδεκτές από το Υπουργείο, ποιες απορρίφθηκαν και ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης όσων έγιναν δεκτές;