Ο ομότιμος καθηγητής του ΕΛΜΕΠΑ στην «Ιεραπετρίτικη Γη» προειδοποιεί για τον κίνδυνο στους ελαιώνες και τα δραστικά μέτρα σε περίπτωση εντοπισμού του βακτηρίου.
Ο ομότιμος καθηγητής Φυτοπαθολογίας του ΕΛΜΕΠΑ μίλησε στη Μαρία Τσαγκαράκη για το επικίνδυνο βακτήριο καραντίνας, τους κινδύνους για τους ελαιώνες της Ιεράπετρας, τα αυστηρά μέτρα που προβλέπονται σε περίπτωση εντοπισμού του και τη σημασία της πρόληψης. Περίπου 600 δείγματα εξετάζονται κάθε χρόνο στην Κρήτη.
Μια ιδιαίτερα σημαντική και αποκαλυπτική συζήτηση για έναν από τους σοβαρότερους φυτοϋγειονομικούς κινδύνους που απειλούν την ελαιοκαλλιέργεια πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου στην αγροτική εκπομπή «Ιεραπετρίτικη Γη» του Ηχώ 99,8, με τη δημοσιογράφο Μαρία Τσαγκαράκη.
Καλεσμένος της εκπομπής ήταν ο Δημήτρης Γκούμας, ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Γεωπονίας του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου (ΕΛΜΕΠΑ), με γνωστικό αντικείμενο τη Φυτοπαθολογία και ιδιαίτερη εξειδίκευση στη Βακτηριολογία.
Ο κ. Γκούμας είναι γεωπόνος, απόφοιτος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Ευρώπη, ενώ έχει διατελέσει επί 17 χρόνια ερευνητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Βακτηριολογίας του Ινστιτούτου Προστασίας Φυτών Ηρακλείου.
Στο επίκεντρο της συνέντευξης βρέθηκε το βακτήριο καραντίνας Xylella fastidiosa (Ξυλέλλα), το οποίο έχει προκαλέσει τεράστιες καταστροφές στους ελαιώνες της νότιας Ιταλίας και αποτελεί μια ιδιαίτερα σοβαρή απειλή για τις ελαιοπαραγωγικές περιοχές της Μεσογείου.
«Το καλό νέο είναι ότι δεν έχουμε εντοπίσει το βακτήριο στην Ελλάδα»
Ο κ. Γκούμας ξεκαθάρισε ότι, σύμφωνα με τα αποτελέσματα των επίσημων ελέγχων, το βακτήριο δεν έχει εντοπιστεί στην Ελλάδα.
Όπως εξήγησε στη Μαρία Τσαγκαράκη, στην Κρήτη πραγματοποιούνται κάθε χρόνο περίπου 600 εργαστηριακές αναλύσεις, στο πλαίσιο των επισκοπήσεων για την παρουσία φυτοπαθογόνων καραντίνας, ενώ επιπλέον εξετάζονται περίπου 150 δείγματα που σχετίζονται με τη διακίνηση πολλαπλασιαστικού υλικού.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο πρόγραμμα που υλοποιήθηκε με τη στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης, με στόχο τη μείωση του κινδύνου εισόδου και εγκατάστασης του βακτηρίου στο νησί.
Μέσα από το πρόγραμμα σχεδόν διπλασιάστηκε ο αριθμός των δειγμάτων που εξετάστηκαν, χωρίς να διαπιστωθεί παρουσία της Ξυλέλλας.
«Το καλό νέο είναι να μη βρίσκουμε το βακτήριο, παρότι το ψάχνουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η απουσία κρουσμάτων δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό.
Πώς μεταδίδεται η Ξυλέλλα και πώς καταστρέφει τα ελαιόδεντρα
Ο καθηγητής εξήγησε με απλό και κατανοητό τρόπο στους ακροατές της «Ιεραπετρίτικης Γης» τον μηχανισμό μετάδοσης και δράσης του βακτηρίου.
Η Ξυλέλλα μεταδίδεται από έντομα-φορείς που τρέφονται από τους αγγειακούς ιστούς των φυτών. Ένα από αυτά είναι το Philaenus spumarius, γνωστό έντομο που υπάρχει ήδη στην Κρήτη, στην Ελλάδα και γενικότερα στη Μεσόγειο.
Όταν το έντομο μεταφέρει το βακτήριο από ένα μολυσμένο σε ένα υγιές φυτό, αυτό εγκαθίσταται στα αγγεία του ξύλου, παρεμποδίζοντας τη φυσιολογική μεταφορά του νερού.
Το αποτέλεσμα είναι το ελαιόδεντρο να εμφανίζει ξηράνσεις κλάδων, νεκρώσεις στις άκρες των φύλλων, καχεκτική ανάπτυξη και γενικότερη εξασθένηση.
Ο κ. Γκούμας επισήμανε ότι τα συγκεκριμένα συμπτώματα μοιάζουν πολλές φορές με εκείνα που προκαλεί η παρατεταμένη ξηρασία.
Μάλιστα, αναφέρθηκε σε περιπτώσεις ελαιώνων στο Λασίθι, όπου η εικόνα των δέντρων είχε προκαλέσει ανησυχία, ωστόσο οι εργαστηριακοί έλεγχοι δεν επιβεβαίωσαν την παρουσία του βακτηρίου.
«Δεν υπάρχει αποτελεσματικό φυτοπροστατευτικό προϊόν για τη θεραπεία της Ξυλέλλας»
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι δεν υπάρχει σήμερα άμεση και αποτελεσματική θεραπεία που να εξαλείφει το βακτήριο από ένα προσβεβλημένο δέντρο.
Όπως τόνισε ο καθηγητής, η αντιμετώπιση βασίζεται στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην εφαρμογή αυστηρών φυτοϋγειονομικών μέτρων.
Στόχος των αρμόδιων υπηρεσιών είναι να εντοπίσουν όσο το δυνατόν νωρίτερα την πρώτη εστία μόλυνσης, πριν το βακτήριο εξαπλωθεί σε μεγαλύτερη έκταση.
Στην περίπτωση επιβεβαίωσης κρούσματος, εφαρμόζονται τα προβλεπόμενα ευρωπαϊκά και εθνικά πρωτόκολλα, τα οποία μπορούν να περιλαμβάνουν την εκρίζωση συγκεκριμένων φυτών-ξενιστών σε ακτίνα 50 μέτρων από την εστία μόλυνσης και αυξημένη επιτήρηση σε ζώνη που εκτείνεται έως 2,5 χιλιόμετρα.
Τι θα συμβεί εάν εντοπιστεί Ξυλέλλα στον κάμπο της Ιεράπετρας;
Ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα που τέθηκαν κατά τη διάρκεια της εκπομπής αφορούσε το ενδεχόμενο εμφάνισης του βακτηρίου στην περιοχή της Ιεράπετρας.
Η Μαρία Τσαγκαράκη ζήτησε από τον καθηγητή να περιγράψει τι θα συμβεί εάν επιβεβαιωθεί ένα θετικό κρούσμα σε ελαιώνα της περιοχής.
Ο κ. Γκούμας εξήγησε ότι υπάρχει ήδη συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισης από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα κινητοποιηθούν άμεσα οι αρμόδιες υπηρεσίες και τα επιστημονικά εργαστήρια.
Θα απαιτηθούν εκτεταμένες δειγματοληψίες και εργαστηριακοί έλεγχοι, ώστε να προσδιοριστεί η έκταση της μόλυνσης.
Μάλιστα, περιέγραψε το υποθετικό σενάριο εμφάνισης δύο ή τριών διαφορετικών εστιών στον κάμπο της Ιεράπετρας, επισημαίνοντας ότι οι ζώνες επιτήρησης θα μπορούσαν να καλύψουν μια ιδιαίτερα μεγάλη αγροτική έκταση.
Πρόκειται για ένα ενδεχόμενο που θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στους ελαιοπαραγωγούς, καθώς τα προβλεπόμενα μέτρα μπορεί να οδηγήσουν στην υποχρεωτική εκρίζωση δέντρων.
Η καταστροφή στην Ιταλία – «Είναι να στεναχωριέσαι με αυτά που βλέπεις»
Ο καθηγητής αναφέρθηκε και στην προσωπική του εμπειρία από επίσκεψη στην περιοχή της Απουλίας, στη νότια Ιταλία, όπου η Ξυλέλλα έχει προκαλέσει εκτεταμένες καταστροφές.
Όπως περιέγραψε, η εικόνα αιωνόβιων αλλά και νεότερων ελαιόδεντρων που έχουν καταστραφεί είναι ιδιαίτερα οδυνηρή.
Στην Ιταλία γίνονται προσπάθειες καλλιέργειας ποικιλιών ελιάς που εμφανίζουν μεγαλύτερη ανεκτικότητα απέναντι στο βακτήριο, όπως η Leccino και η FS-17.
Οι συγκεκριμένες ποικιλίες παρουσιάζουν καλύτερη συμπεριφορά απέναντι στην ασθένεια, περιορίζοντας την εξέλιξη των συμπτωμάτων και διατηρώντας παραγωγική ικανότητα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διαθέτουν πλήρη ανοσία.
Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τον κίνδυνο
Σημαντική αναφορά έγινε και στον ρόλο της κλιματικής αλλαγής.
Ο κ. Γκούμας εξήγησε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί να μεταβάλει τις περιοχές όπου το βακτήριο είναι δυνατόν να εγκατασταθεί και να εξαπλωθεί.
Η Κρήτη, λόγω των κλιματικών συνθηκών της, αποτελεί περιοχή που χρειάζεται ιδιαίτερη φυτοϋγειονομική επαγρύπνηση.
Η εμφάνιση της Ξυλέλλας σε ευρωπαϊκές περιοχές με διαφορετικές κλιματικές συνθήκες δείχνει, σύμφωνα με τον καθηγητή, ότι ο κίνδυνος δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις θερμότερες περιοχές της Μεσογείου.
Κίνδυνος και για καλλωπιστικά φυτά – Τι ισχύει για τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η ερώτηση της Μαρίας Τσαγκαράκη σχετικά με το εάν η Ξυλέλλα θα μπορούσε να απειλήσει και τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες της Ιεράπετρας.
Ο καθηγητής διευκρίνισε ότι το βακτήριο έχει εξαιρετικά μεγάλο εύρος φυτών-ξενιστών, που ξεπερνά τα 800 διαφορετικά είδη.
Εκτός από την ελιά, μπορεί να προσβάλει αμυγδαλιές, αμπέλια και πολλά καλλωπιστικά φυτά.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη διακίνηση φυτών και πολλαπλασιαστικού υλικού από άλλες περιοχές και χώρες.
Όπως εξήγησε, οι φυτωριούχοι, οι επαγγελματίες πρασίνου, οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις και οι δήμοι πρέπει να τηρούν τις προβλεπόμενες διαδικασίες φυτοϋγειονομικού ελέγχου.
Βασική προϋπόθεση αποτελεί η ύπαρξη έγκυρου φυτοϋγειονομικού διαβατηρίου στα φυτά για τα οποία αυτό απαιτείται, καθώς και η πραγματοποίηση των απαραίτητων δειγματοληπτικών ελέγχων.
Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι το βακτήριο μπορεί να μεταφερθεί σε μεγάλες αποστάσεις μέσω μολυσμένου φυτικού υλικού, ακόμη και όταν τα φυτά δεν εμφανίζουν ορατά συμπτώματα.
Τι πρέπει να κάνουν οι ελαιοπαραγωγοί της Ιεράπετρας
Ο Δημήτρης Γκούμας απηύθυνε σαφές μήνυμα στους παραγωγούς του Λασιθίου να παρακολουθούν προσεκτικά την κατάσταση των καλλιεργειών τους και να μην αγνοούν ασυνήθιστα συμπτώματα.
Οποιαδήποτε αλλαγή στην εικόνα των δέντρων, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται ανεξήγητες ξηράνσεις ή προβλήματα ανάπτυξης, πρέπει να αξιολογείται από γεωπόνο.
Εφόσον υπάρχει υποψία προσβολής από το βακτήριο, οι παραγωγοί θα πρέπει να ενημερώνουν τις αρμόδιες φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες της ΔΑΟΚ, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η απαραίτητη δειγματοληψία.
Η εργαστηριακή διάγνωση είναι καθοριστική, καθώς τα συμπτώματα της Ξυλέλλας μπορούν να συγχέονται με άλλες ασθένειες ή με προβλήματα που σχετίζονται με τις συνθήκες καλλιέργειας.
Τι είπε για τις βακτηριακές ασθένειες της ντομάτας στην Ιεράπετρα
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης στην «Ιεραπετρίτικη Γη», η συζήτηση επεκτάθηκε και στις βακτηριακές ασθένειες των κηπευτικών.
Ο καθηγητής αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο βακτηριακό έλκος της ντομάτας, που προκαλείται από το Clavibacter michiganensis και είχε δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες της περιοχής στο παρελθόν.
Όπως επισήμανε, σύμφωνα με την εικόνα που διαθέτει, τα τελευταία τρία με τέσσερα χρόνια δεν έχει εμφανιστεί σοβαρό περιστατικό της συγκεκριμένης ασθένειας στην περιοχή.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι βροχοπτώσεις και οι ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση άλλων βακτηριακών ασθενειών, όπως η νέκρωση της εντεριώνης της ντομάτας.
Τόνισε την ανάγκη για έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, σωστή απομάκρυνση των προσβεβλημένων φυτών, απολύμανση των εργαλείων και αυστηρή τήρηση των κανόνων υγιεινής στα θερμοκήπια.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σωστή διάγνωση, καθώς αρκετές φορές οι παραγωγοί προχωρούν σε φυτοπροστατευτικές επεμβάσεις θεωρώντας ότι αντιμετωπίζουν μυκητολογική ασθένεια, ενώ μπορεί να πρόκειται για βακτηριακή προσβολή.
Ο κ. Γκούμας επισήμανε ότι η συνεργασία με τους τοπικούς γεωπόνους και τα εξειδικευμένα εργαστήρια αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων.
Η πρόληψη αποτελεί τη μεγαλύτερη ασπίδα προστασίας
Ολοκληρώνοντας την ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συνέντευξή του στην «Ιεραπετρίτικη Γη» του Ηχώ 99,8, ο Δημήτρης Γκούμας υπογράμμισε ότι η προστασία της Κρήτης από την Ξυλέλλα αποτελεί συλλογική ευθύνη.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες, τα επιστημονικά εργαστήρια, οι γεωπόνοι, οι φυτωριούχοι και οι ίδιοι οι παραγωγοί πρέπει να βρίσκονται σε διαρκή επαγρύπνηση.
Το γεγονός ότι το βακτήριο δεν έχει εντοπιστεί στη χώρα μας είναι ιδιαίτερα θετικό, ωστόσο δεν επιτρέπει κανέναν εφησυχασμό.
Η συνεχής επιτήρηση, οι συστηματικοί εργαστηριακοί έλεγχοι, η ασφαλής διακίνηση φυτών και η έγκαιρη ενημέρωση των αρμόδιων υπηρεσιών αποτελούν τη σημαντικότερη προστασία για τους ελαιώνες και συνολικά την αγροτική παραγωγή της Κρήτης.
